ประวัติ
ปรัชญา
วิสัยทัศน์
พันธกิจ
กิจกรรม
การจัดการความรู้ (KM)
ดาวน์โหลดเอกสาร
 

การจัดโต๊ะหมู่บูชา (สำนักศิลปะและวัฒนธรรม)

การจัดโต๊ะหมู่บูชา  

โต๊ะหมู่บูชา คือ กลุ่มหรือชุดของโต๊ะที่ใช้ตั้งพระพุทธรูป หรือสิ่งอันเป็นที่เคารพสักการะ เช่น พระบรมฉายาลักษณ์ พระบรมสาทิสลักษณ์หรือพระบรมรูปหล่อของพระมหากษัตริย์ พระฉายาลักษณ์ หรือพระสาทิสลักษณ์ของพระบรมวงศานุวงศ์ หรือรูปของบรรพบุรุษ ประกอบด้วยเครื่องบูชาอันเป็นการแสดงออกซึ่งความเคารพอย่างสูงของผู้ที่สักการะ และเป็นการแสดงถึงความกตัญญูที่พึงมีต่อผู้มีอุปการคุณซึ่งเป็นวัฒนธรรมอันดีงามที่มีคุณค่ายิ่งของสังคมไทย จากพระนิพนธ์ ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้ทรงอธิบายเกี่ยวกับเครื่องบูชาดังกล่าว ทำให้สันนิษฐานได้ว่า การจัดโต๊ะหมู่บูชา เริ่มมีมาแต่รัตนโกสินทร์ตอนต้น สืบเนื่องมาแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓  ได้ทรงมีพระราชดำริให้จัดสร้างม้าหมู่ขึ้นสำหรับตั้งเครื่องบูชาหน้าพระประธานในพระอุโบสถวัดพระเชตุพน ซึ่งเป็นม้าหมู่ขนาดใหญ่และม้าหมู่ขนาดน้อย ที่ตั้งประจำวิหารทิศ แต่ยังไม่มีโต๊ะตัวล่างที่เป็นฐานรองรับม้าหมู่ ซึ่งเป็นการจัดแปลงโต๊ะเครื่องบูชาอย่างจีนมาเป็นอย่างไทย และต่อมามีผู้นิยมจัดโต๊ะเครื่องบูชาม้าหมู่เพื่อใช้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป และมีโต๊ะประกอบเป็นที่ตั้งเครื่องบูชาในการทำบุญโอกาสต่าง ๆ  ของพระบรมวงศานุวงศ์และของเจ้านายผู้ใหญ่ในสมัยนั้น ในช่วงระยะเวลาที่ถือว่าได้มีการพัฒนาเกี่ยวกับโต๊ะหมู่บูชามากที่สุดยุคหนึ่ง ก็คือ ในการจัดพระราชพิธีพระบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔  ที่ได้   ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ขอแรงพระบรมวงศานุวงศ์ เจ้าภาษี นายอากร พ่อค้า จัดโต๊ะเครื่องบูชาเข้าไปตั้งเป็นเครื่องประดับ จำนวน ๑๐๐ โต๊ะ ซึ่งเป็นปฐมเหตุที่ให้มีความนิยมในการประกวดโต๊ะเครื่องบูชา

เครื่องบูชาที่นิยมตั้งบนโต๊ะหมู่บูชาโดยทั่วไปนั้นอย่างน้อยต้องประกอบด้วย   ธูป ๓ ดอก เทียน ๒ เล่มและดอกไม้ การจุดธูป ๓ ดอก เป็นการบูชาพระคุณของพระพุทธเจ้า ๓ ประการคือ ๑.บูชาพระปัญญาคุณ  ๒.บูชาพระวิสุทธิคุณ ๓.บูชาพระมหากรุณาธิคุณ ส่วนเทียน ๒ เล่มนั้น มีความหมายต่างกัน คือ เล่มที่อยู่ด้านขวาของพระพุทธรูป หรือ ด้านซ้ายของผู้จุดเทียน หมายถึง พระธรรม ส่วนเล่มที่อยู่ด้านซ้ายของพระพุทธรูป หรือ ด้านขวาของผู้จุดเทียน หมายถึง  พระวินัย เครื่องบูชาอื่น ๆ คือ พานพุ่ม หรือ พานดอกไม้ แจกันดอกไม้ กระถางธูป เชิงเทียน โดยมีจำนวนมาก น้อย แตกต่างกันไปตามจำนวนของโต๊ะหมู่ที่ใช้

ปัจจุบัน นิยมใช้เฉพาะ โต๊ะหมู่ ๕, โต๊ะหมู่ ๗ และโต๊ะหมู่ ๙ โดยโต๊ะหมู่ ๕  นิยมใช้ในพื้นที่จำกัด ส่วนโต๊ะหมู่ ๗ และโต๊ะหมู่ ๙ มักจะใช้ในพิธีที่สำคัญ และมีพื้นที่กว้างพอสมควร สำหรับโต๊ะหมู่ขนาดใหญ่กว่านั้น เช่น โต๊ะหมู่ ๑๒, โต๊ะหมู่ ๑๔ และ  โต๊ะหมู่ ๑๕ นิยมใช้ตามความเหมาะสมของพื้นที่

 

 

การจัดวางเครื่องบูชาบนโต๊ะหมู่บูชา

การจัดวางเครื่องบูชาบนโต๊ะหมู่บูชา ถือว่าเป็นสิ่งที่มีความสำคัญ เพราะเป็นการแสดงถึงความเคารพต่อสิ่งสูงสุด คือ พระรัตนตรัย ดังนั้นจึงใช้ความสามารถเชิงศิลปะด้านต่าง ๆ เพื่อให้การจัดดอกไม้ การตกแต่งโต๊ะหมู่บูชา ให้เกิดสุนทรียภาพสูงสุด

วิธีการจัดโต๊ะหมู่บูชา มีข้อควรทราบมีดังนี้

๑. โต๊ะหมู่บูชา ต้องตั้งอยู่ด้านขวามือของพระสงฆ์ ซึ่งเป็นประธานในพิธีเสมอ และควรหันหน้าโต๊ะหมู่ไปทางทิศตะวันออกหรือทิศเหนือ

๒. โต๊ะตัวแรกที่สูงที่สุดตรงกลาง ประดิษฐานพระพุทธ ส่วนแจกัน พานดอกไม้ เชิงเทียน กระถางธูป ให้วางโต๊ะตัวอื่นลดหลั่นลงมาและควรวางให้ถูกที่ครบตามจำนวน เช่น หมู่ ๕ ใช้แจกัน ๑ คู่ พานดอกไม้ ๑ พาน ถ้าหมู่ ๗ หมู่ ๙ ก็เพิ่มแจกันและพานดอกไม้ดูให้พอเหมาะกับโต๊ะหมู่ คือ เชิงเทียน  ๑  คู่ และกระถางธูป ๑ กระถาง

๓. ธูป นิยมใช้ ๓ ดอก ปลายจุ่มน้ำมันก๊าดหรือเบนซินเพื่อให้จุดติดง่าย เทียนใช้ ๑ คู่ ให้ได้ขนาดกับเชิงเทียน และชนวนของโต๊ะหมู่ด้วย ดอกไม้ควรเลือกดอกไม้สดมาประดับ ไม่ควรใช้ดอกไม้แห้งหรือดอกไม้พลาสติก

๔. ถ้าเป็นห้องประชุมอบรมโต๊ะหมู่บูชาต้องอยู่ด้านหน้าของผู้เข้าประชุม เมื่อหันหน้าเข้าโต๊ะหมู่ตั้งธงชาติด้านซ้ายมือ พระบรมฉายาลักษณ์ตั้งไว้ด้านขวามมือของโต๊ะหมู่

๕. เทียนชนวน สำหรับใช้จุดเทียนและธูปที่ใช้บูชา ควรดูไส้เทียนให้เรียบร้อย เวลาใช้จะได้ไม่มีปัญหา ด้ามเทียนชนวนควรให้มีขนาดยาวพอดีกับความสูงต่ำของโต๊ะหมู่

๖. หมอนกราบตรงหน้าโต๊ะหมู่บูชาควรปูเสื่อหรือพรมและมีหมอนกราบไม่ควรใช้พระแท่นทรงกราบ

การจัดโต๊ะหมู่บางประเภท การตั้งโต๊ะหมู่ถวายพระพรหรือรับเสด็จ ปัจจุบันหน่วยงานราชการ วัดและเอกชน นิยมตั้งโต๊ะถวายพระพรหรือรับเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวหรือพระบรมราชินีนาถในวโรกาสสำคัญๆ เช่น วันเฉลิมพระชนมพรรษา เป็นต้น โดยมีหลักในการจัดดังนี้

๑. เครื่องสักการะมี แจกัน พุ่มดอกไม้ เทียนแพและกรวยดอกไม้ (ไม่นิยมใช้เชิงเทียนและกระถางธูป) โดยวางกรวยดอกไม้ไว้บนธูปเทียนแพแล้วตั้งเทียนแพไว้ที่โต๊ะหมู่บูชาตัวต่ำสุด หากจัดในพิธีที่เชิญแขกมาในงานด้วย มิให้ตั้งเครื่องสักการะไว้ต่ำกว่าที่นั่งของแขกในพิธี

๒. ปริมาณเครื่องสักการะจะมีมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับว่าจะใช้โต๊ะหมู่ชนิดใด และความสวยงามโดยไม่ให้ทึบหรือโปร่งเกินไป ประการสำคัญคือไม่ต้องตั้งพระพุทธรูป โดยตั้งพระบรมฉายาลักษณ์ที่โต๊ะหมู่ตัวสูงที่สุด

 Tormu-7_

 

โต๊ะหมู่บูชา หมู่ ๓ (ประยุกต์)

ใช้สำหรับบูชาพระที่บ้าน ที่ทำงาน โดยนำโต๊ะแถวกลาง ๓ ตัว ของหมู่ ๙ มาประกอบชุดใหม่ ประดิษฐาน พระพุทธรูปที่ตัวบนสุดและพานดอกไม้ แจกันที่โต๊ะตัวที่ ๒ กระถางธูป เชิงเทียนที่โต๊ะตัวล่าง

 IMG_2732_l

 

โต๊ะหมู่บูชา หมู่ ๔ (โต๊ะซัดหรือโต๊ะปีกหรือโต๊ะเคียง)

โต๊ะหมู่ ๔ มี ๒ ประเภท คือแบบธรรมดา และแบบโต๊ะซัด ( โต๊ะปีกหรือโต๊ะเคียง)
โต๊ะซัดเป็นคำเรียกโต๊ะหมู่ ๔ ที่จัดตั้งโดยทแยงมุมโต๊ะออก ตั้งเครื่องบูชาและพระพุทธรูปทแยงตามมุมโต๊ะ หรือตั้งบริเวณมุมของห้องโดยทแยงกับมุมห้องด้านตรงข้าม หากนำไปตั้งไว้ข้างโต๊ะหมู่ใหญ่ข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้ง ๒ ข้าง จะเรียกว่า โต๊ะปีก หรือ โต๊ะเคียง ซึ่งหมายถึง โต๊ะปีกของโต๊ะหมู่ใหญ่ หรือ โต๊ะที่ตั้งเคียงคู่กับโต๊ะหมู่ ๗ โต๊ะหมู่ ๔ ประกอบด้วยเครื่องบูชา ดังนี้ กระถางธูป ๑ กระถาง เชิงเทียน ๑ คู่ (แบบธรรมดาใช้ ๓ คู่ ) พานดอกไม้ ๒ พาน แจกัน ๑ แจกัน (แบบธรรมดาใช้ ๒ คู่)

 Tormu-13_

 

โต๊ะหมู่บูชา หมู่ ๗

ใช้สำหรับจัดเป็นโต๊ะพระประธาน ในศาสนพิธีของสงฆ์ที่เป็นทางการ เช่น             ศาสนพิธีที่จัดในพระอุโบสถ ศาลาการเปรียญ วิหาร ประดิษฐานพระพุทธรูปที่โต๊ะตัวบนสุด วางพานพุ่มดอกไม้ที่โต๊ะตัวรองตรงกลางและทั้ง ๒ ข้างวางแจกันดอกไม้ ที่โต๊ะตัวบนสุดด้านข้างอีก ๑ คู่ ตัวล่างสุดด้านหน้าวางกระถางธูป เชิงเทียน ตกแต่งด้วยเชิงเทียนที่มุมโต๊ะทุกตัวที่วางพานพุ่ม

 

 
   
     
 
 
สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
39/1 ถนนรัชดาภิเษก แขวงจันทรเกษม เขตจตุจักร กรุงเทพ 10900
โทรศัพท์ 02-541-7049     Email : culturecru@gmail.com
facebook : https://www.facebook.com/culturecru